Verborgen schoonheid uit Japan

Van 3 apr tot 2 sep 2012

Museum Het Dolhuys in Haarlem presenteert ‘Verborgen schoonheid uit Japan’, een tentoonstelling met bijna 1000 kunstwerken van 46 verschillende kunstenaars. Deze grote verzameling schilderijen, sculpturen en objecten toont de tot voor kort verborgen Japanse Outsider Art: gemaakt door mensen die niet zijn opgeleid tot kunstenaar, maar bijzondere werken maken. ,,De esthetische schoonheid van deze kunstwerken raakt mij. De tentoonstelling laat een geheel nieuwe kant van Japan zien,’’ aldus Hans Looijen, directeur van Het Dolhuys, nationaal museum van de psychiatrie in Haarlem. ‘Verborgen schoonheid uit Japan’ is te zien van 3 april tot en met 2 september 2012.

Looijen bezocht in 2010 de tentoonstelling ‘Art Brut Japonais’ in Parijs waar sommige van deze kunstenaars voor het eerst hun werk exposeerde. De tentoonstelling trok 120.000 bezoekers en was een groot succes. Hij was benieuwd naar de persoonlijke verhalen van de makers en reisde naar Japan. De meeste kunstenaars hebben een psychiatrische aandoening of een verstandelijke handicap en hij zocht hen op in diverse instellingen. Looijen selecteerde zesenveertig kunstenaars met bijna 1000 kunstwerken voor de expositie in museum Het Dolhuys. Zo’n 25 kunstenaars exposeren voor het eerst in Europa.

Op de tentoonstelling ‘Verborgen schoonheid uit Japan’ is onder meer werk van Marie Suzuki (1979) te zien. Gefascineerd door het menselijk lichaam, waarbij borsten en genitaliën domineren, maakt zij expressieve
schilderijen. Haar werk is gebaseerd op jeugdherinneringen, kunst is een onmisbare uitlaatklep. ,,Drawing seems to help her relax’’, aldus haar biografie. Ter gelegenheid van de tentoonstelling verschijnt een catalogus met de biografieën van alle 46 kunstenaars.
Ook bijzonder is het werk van Shinichi Sawada (1982). Op een zeer perfectionistische manier maakt hij aardewerken beelden die er uit zien als vriendelijke monsters. Sawada heeft een autistische stoornis en praat nauwelijks; hij communiceert via de kunst.

‘Verborgen schoonheid in Japan’ is een taboedoorbrekende tentoonstelling. In de Japanse cultuur wordt gekte, nog veel meer dan in Nederland, als eng beschouwd. Mensen met een psychiatrische aandoening worden vaak letterlijk binnen gehouden. Door middel van hun kunstwerken maken zij in museum Het Dolhuys contact met de buitenwereld.
De tentoonstelling is tot stand gekomen door samenwerking met de ‘Aiseikai Organization’ en het No-Ma ‘Borderless art’ museum in Japan.

De catalogus ‘Outsider Art from Japan’ ligt vanaf eind april in de winkel. Nieuwsgierig geworden? Kijk alvast hier onder:

Marie SUZUKI (1979) Nagano Prefectuur
Overvloedige borsten en genitaliën, menselijke figuren, ontelbare scharen. De beelden van Marie Suzuki zijn gebaseerd op herinneringen uit haar jeugd, nadat ze die lange tijd had onderdrukt. In 2007 gaf zij voor het eerst uiting aan haar gevoelens op het doek.

,,De bedenkelijkheid van het idee dat menselijk leven voortkomt uit de baarmoeder, een afkeer van vrouwelijke en mannelijke genitaliën, en omgekeerd ook een obsessie met al deze dingen,’‘ zegt Suzuki. Tekenen helpt haar tot rust te komen en is een onmisbaar deel van haar dagelijkse leven geworden. Suzuki’s ziekte openbaarde zich op de middelbare school. Ze behaalde haar diploma door middel van een schriftelijke cursus. Tegenwoordig woont ze in een lokale zorginstelling.

Takashi SHUJI (1974) Hyogo Prefectuur

Shuji buigt zich over het papier en tekent zware, zwarte figuren. Zijn tekeningen zijn geïnspireerd op het dagelijkse leven en ook maakt hij illustraties van dieren. Terwijl hij werkt, staart hij naar de objecten, maar uiteindelijk legt hij vooral het gevoel vast dat er achter schuilt. Sommige composities kennen een onverwacht spanningsniveau.
Unieke vormen en voortreffelijke kleurschema’s komen tot wording.

Dit is allemaal tot stand gekomen zonder enige opleiding. Altijd tekent hij op deze manier, al zo’n 19 jaar lang. Shuji, die het syndroom van Down heeft, woont bij zijn familie en werkt in een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Zijn kunst was onderdeel van de tentoonstelling "Art Brut du Japon" (2008-2009) en schitterde op de poster van deze tentoonstelling. Zijn kunstwerken zijn nu opgenomen in de "Collection de l’Art Brut" in Lausanne.

Norie SHUKUMATANI (1967) Hyogo Prefectuur

Shukumanati is erg gehecht aan het nummeren van dingen. Ze tekent haar onderwerpen naast elkaar en geeft ze één voor één een nummer. Shukumanati doet dat ook met haar borduurwerk dat haar sinds 2007 helemaal in beslag heeft genomen.
Deze series van nummers en tekeningen creëren een merkwaardige wereld. Sommige symboliseren namen van bedrijven of titels van liedjes die ze ooit ergens heeft gezien.

Als Shukumatani een mooie of leuke zin tegenkomt, schrijft ze die op in haar notitieboekje en zoekt ze op tijdens het borduren. Met vilt of een stukje van haar favoriete kant, maakt ze haar werk af, waardoor het meer lijkt op een collage dan op een borduurwerk.

Takao UENISHI (1981) Shiga Prefectuur
Uenishi tekent een afbeelding van een instelling die eens per maand open is. Hij doet er meer dan een jaar over om een werkje van 38 cm x 54 cm af te maken omdat zijn werktempo extreem langzaam is. Niet omdat hij lui is of zit te lanterfanten maar juist omdat hij serieus en toegewijd is.

Hij tekent terwijl hij aandachtig kijkt naar een dierenfoto. Alsof er geen fouten getolereerd zullen worden vergelijkt hij elke centimeter. Zodoende blijft hij heen en weer gaan en duurt het een eeuwigheid. Wanneer hij kleurt neemt hij ook ruim de tijd om kleuren uit te kiezen. Na een bijzonder lange periode van tijd en geconcentreerd werken rondt hij eindelijk een tekening af.

Yukiko YAMADA (1943) Tokyo

Yamada begon rond haar zestigste met tekenen. Tot die tijd had ze nog nooit een potlood aangeraakt: ze kon immers niet schrijven. Yamada woonde bij haar moeder en hielp met het huishouden. Ze kwam nooit buiten behalve voor de boodschappen. Toen haar moeder ziek werd, verhuisde ze naar een groepswoning voor mensen met een verstandelijke beperking. Ze maakte daar wenskaarten met tekeningen voor Nieuwjaar. Het was het begin van haar creatieve ontwikkeling. Yamada deed één keer per maand mee aan een workshop in de studio van de instelling.

Haar eigen manier van tekenen en kleurgebruik was snel zichtbaar waardoor ze vanaf het begin een eigen stijl ontwikkelde. Als iemand vraagt naar de karakters in haar tekeningen, buigt ze haar hoofd en zegt: ,,Dat is niemand’‘. Het is nu zeven jaar geleden sinds ze is begonnen met tekenen en volgnes haar familie is ze nog steeds enthousiast, ,,alsof ze haar verleden probeert te compenseren.’‘

46 Hideaki YOSHIKAWA (1970) Shiga Prefectuur De ogen, neuzen en monden in de werken van Yoshikawa zijn gemaakt met stippen. Of hij nu werkt met klei of iets anders, zijn ‘gezichten’ maakt hij altijd op dezelfde manier. Met ontelbare stippen, samengesteld met een consistente afstand: oog, oog, neus, mond, herhaald van boven naar beneden, voorzichtig en aan de hand van zijn eigen regels getekend.

De gezichten zijn gelaagd op elkaar en langzaam komen zij samen als een eenheid. Hij werkt met zijn gezicht slechts 10 centimeter verwijdert van het papier en zijn blikveld is extreem nauw. Soms moet je er een vergrootglas bijpakken om te kunnen zien dat zijn werk inderdaad samengesteld is uit gezichten.